Litania do św. Barbary – tekst i znaczenie wezwań

Legenda ukryta w wezwaniach

Litania do św. Barbary jest długa, a wiele jej wezwań to aluzje do opowieści o świętej. Pobożna córko bezbożnego ojca, przez domowników wygnana, wolna w więzieniu, w samotności oddana niebu, ofiaro własnego ojca i zwyciężczyni – te tytuły streszczają legendę o dziewczynie, którą ojciec-poganin uwięził, a po jej chrzcie wydał na śmierć.

Ponieważ źródła historyczne o Barbarze się nie zachowały, litania jest raczej poetyckim wyrazem pobożności niż biografią. Każde wezwanie pokazuje jednak inny aspekt świętości: wierność wobec sprzeciwu najbliższych, wolność wewnętrzną w zamknięciu, odwagę wobec śmierci.

Chluba Heliopolis

Wezwanie chlubo Heliopolis przypomina, że dawne źródła różnie umiejscawiały jej życie. Jedne mówią o Nikomedii w Azji Mniejszej, inne o Heliopolis – mieście w Egipcie albo w dzisiejszym Libanie (Baalbek). Litania przyjmuje tę drugą wersję. Obok pojawia się tytuł różo wśród cierni bałwochwalstwa – echo Pieśni nad pieśniami, gdzie oblubienica jest lilią między cierniami.

Wezwanie której góry były posłuszne odnosi się do epizodu legendy: gdy Barbara uciekała przed ojcem, skała miała się przed nią rozstąpić i ukryć ją. Tradycja ta przyczyniła się do patronatu Barbary nad tymi, którzy pracują we wnętrzu ziemi.

„Okręcie niosący chleb”

Najbardziej zaskakujący tytuł to okręcie niosący chleb. To aluzja do Księgi Przysłów, która opisuje dzielną niewiastę: „Podobna do okrętów kupieckich: żywność swą sprowadza z daleka” (Prz 31,14). W litanii chlebem jest Eucharystia. Barbara jest najpobożniejszą czcicielką Najświętszego Sakramentu, szafarką niebieskiego pokarmu, częstującą kielichem zbawienia.

Ten eucharystyczny ciąg wezwań wyjaśnia, dlaczego Barbarę wzywa się w godzinie śmierci. Umierający potrzebuje pokarmu wieczności – Komunii przyjętej jako wiatyk. Litania nazywa Barbarę także nauczycielką konających: uczy, jak umierać z wiarą.

Prośby o godzinę śmierci

Druga część zawiera prośby skierowane do Barbary, by przyczyniła się za nami. Większość dotyczy śmierci: by strzegła od nagłej i niespodziewanej śmierci, by nie dopuściła, byśmy umierali bez sakramentów, by przybyła z pomocą w godzinie konania i wstawiła się na sądzie. Dwie prośby obejmują zmarłych: o pokój wieczny i uwolnienie od mąk czyśćcowych.

Wezwanie ochłodo dusz czyśćcowych wyraża wiarę w świętych obcowanie: modlitwa świętych może przynieść ulgę tym, którzy przechodzą oczyszczenie.

Przez łaskę, którą otrzymała

Wezwania zaczynające się od Przez wymieniają podstawy prośby: zasługi Barbary, boleść męczeństwa, jej śmierć. Dwa z nich nawiązują do legendy: przez tę łaskę, z której Chrystus nazwał Cię swoją Oblubienicą oraz łaska, z której Chrystus nawiedził Cię w więzieniu i uzdrowił. Opowieść mówi, że po torturach rany Barbary zostały cudownie uleczone.

Ostatecznym źródłem wszystkiego są łaski, które otrzymałaś od Boga. Barbara nie działa sama – jest świadkiem tego, co Bóg może zdziałać w słabej, uwięzionej dziewczynie.

Warto zauważyć, że prośby kierowane do Barbary kończą się zwrotem przyczyń się za nami. Nie prosimy jej o to, by sama nas zbawiła, ale by przyczyniła się – wstawiła – u Boga. To rozróżnienie jest istotą katolickiej czci świętych.

Przy chorym i w kopalni

Litania trwa około siedmiu minut. Odmawia się ją 4 grudnia, w nowennie przed tym dniem, a także przy chorych i umierających. Rodziny górnicze, hutnicze i strażackie często modlą się nią w intencji bliskich pracujących w niebezpiecznych warunkach. Kończy ją werset Módl się za nami, święta Barbaro, Dziewico i Męczennico i odpowiedź o obietnicach Chrystusowych.