Pomnij, o najdobrotliwsza Panno Maryjo – Modlitwa św. Bernarda

Nie Bernard z Clairvaux, lecz Claude Bernard

Przez wieki sądzono, że autorem jest św. Bernard z Clairvaux (1090–1153), cysterski mistyk i wielki czciciel Maryi. W jego pismach tej modlitwy jednak nie ma. Nazwa pochodzi najpewniej od innego Bernarda – Claude’a Bernarda (1588–1641), francuskiego kapłana nazywanego „ubogim księdzem”, który pracował wśród więźniów i skazańców w Paryżu.

Kapłan ten przez lata towarzyszył skazańcom aż do szafotu. W tamtym środowisku słowa o Maryi, która nikogo nie opuszcza, miały szczególną wagę: kierowano je do ludzi, których społeczeństwo już skreśliło.

Claude Bernard rozpowszechniał Memorare na ogromną skalę: drukował ją na ulotkach w wielu językach i rozdawał tysiącami. Sam twierdził, że modlitwa pomogła mu w ciężkiej chorobie. Z czasem jego nazwisko połączono z imieniem słynnego opata z Clairvaux i powstała legenda o średniowiecznym autorstwie.

Średniowieczny rodowód tekstu

Sama modlitwa jest starsza od Claude’a Bernarda. Jej słowa pojawiają się w XV wieku jako fragment dłuższej łacińskiej modlitwy maryjnej. Z czasem ta część usamodzielniła się i zaczęła krążyć jako osobny tekst. Myśl i język są bliskie duchowości Bernarda z Clairvaux, który w kazaniach wzywał, by w każdym niebezpieczeństwie „patrzeć na gwiazdę, wzywać Maryję” – dlatego atrybucja wydawała się tak przekonująca.

„Nigdy nie słyszano” – odwaga ufności

Pierwsze zdanie jest śmiałe. Modlący się przypomina Maryi – słowo pomnij znaczy „pamiętaj” – że nigdy nie słyszano, aby opuściła kogoś, kto się do Niej ucieka. To argument z doświadczenia Kościoła: pokolenia wierzących świadczą o Jej macierzyńskiej opiece.

Nie należy tego rozumieć jako gwarancji spełnienia każdej prośby. Maryja nie „opuszcza” – to znaczy towarzyszy, wstawia się, prowadzi do Syna. Odpowiedź Boga może jednak być inna niż oczekiwana. Modlitwa uczy ufności w samą obecność Matki, a nie w automatyczny skutek.

Matko Słowa, nie gardź słowami

Zakończenie zawiera piękną grę słów, czytelną zwłaszcza po łacinie: Mater Verbi, verba mea noli despicere. Maryja jest Matką Słowa – odwiecznego Logosu, który stał się ciałem (J 1,14). Modlący się prosi, by nie gardziła jego ubogimi ludzkimi słowami. Kontrast między Słowem przez wielkie S i słowami grzesznika streszcza całą postawę modlitwy: pokorę i ufność jednocześnie.

Wcześniej pojawia się trójkrok ruchu: biegnę, przychodzę, staję. Modlący się nie stoi z daleka – zbliża się coraz bardziej, aż staje przed Maryją jako grzesznik płaczący.

W życiu świętych – od Franciszka Salezego po Matkę Teresę

Z Memorare wiąże się znana historia z młodości św. Franciszka Salezego. Jako student w Paryżu przeżył głęboki kryzys, dręczony lękiem, że jest przeznaczony do potępienia. Uwolnienie przyszło, gdy odmówił tę modlitwę przed figurą Matki Bożej w jednym z paryskich kościołów. Od tamtej pory był apostołem ufności.

Św. Matka Teresa z Kalkuty miała zwyczaj odmawiania tak zwanej ekspresowej nowenny: dziewięć razy Pomnij pod rząd w pilnej sprawie i dziesiąty raz w podziękowaniu. Ten prosty zwyczaj przejęło wiele osób w nagłych sytuacjach, gdy nie ma czasu na dziewięć dni modlitwy.

Modlitwę cenili także inni święci i błogosławieni. Popularność zawdzięczała temu, że jest krótka, łatwa do zapamiętania i nie wymaga żadnych przygotowań. W wielu rodzinach przekazywano ją dzieciom zaraz po Zdrowaś Maryjo jako pierwszą modlitwę do Matki Bożej spoza codziennego pacierza.

Jak odmawiać Pomnij

Modlitwa jest krótka i łatwo nauczyć się jej na pamięć, co ułatwia odmawianie w drodze, w szpitalnej poczekalni czy w nocy. Często łączy się ją z różańcem, na zakończenie dziesiątka lub całej części. Osobną stronę ma wersja z dodatkowymi wezwaniami i prośbą o czystość – to rozbudowany zestaw, w którym Pomnij stanowi środek.