Zdrowaś Maryjo – tekst modlitwy i jej biblijne źródła

Trzy głosy w jednej modlitwie

Zdrowaś Maryjo nie zostało napisane przez jednego autora. Składa się z trzech warstw. Pierwsze słowa wypowiada anioł Gabriel w Nazarecie: łaski pełna, Pan z Tobą (Łk 1,28). Druga część to okrzyk Elżbiety podczas nawiedzenia: błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc żywota Twojego (Łk 1,42). Trzecia – prośba Święta Maryjo, Matko Boża – jest słowem Kościoła.

Modląc się tymi słowami, wierzący powtarza więc najpierw głos nieba, potem głos ludzkiej radości, a na końcu dodaje własną prośbę.

Ten układ ma też wymiar historyczny. Pierwsza część była w użyciu już w pierwszym tysiącleciu – pozdrowienie anioła pojawia się w liturgii jako antyfona na czwartą niedzielę Adwentu. Przez długi czas wierni odmawiali tylko ją, często wiele razy pod rząd, licząc na sznurku z węzełkami. Z tej praktyki wyrósł później różaniec.

„Zdrowaś” i „łaski pełna”

Słowo „zdrowaś” to staropolski skrót od „zdrowa jesteś”, tłumaczący łacińskie Ave – formę pozdrowienia. Grecki oryginał Ewangelii ma chaire, co znaczy „raduj się”. Anioł nie tylko wita Maryję, ale zaprasza ją do radości z powodu tego, co Bóg chce w niej uczynić.

Wyrażenie łaski pełna oddaje greckie kecharitōmenē. To imiesłów oznaczający kogoś, kto został trwale obdarzony łaską – niemal nowe imię. Anioł nie mówi „Maryjo”, tylko nazywa ją tym, kim jest w oczach Boga. Na tym słowie Kościół opiera m.in. naukę o Niepokalanym Poczęciu.

Imię Jezus na środku

W tekście Ewangelii Elżbieta mówi tylko owoc żywota Twojego. Imię Jezus zostało dodane w średniowieczu, gdy modlitwa się rozpowszechniała. Stoi dokładnie w środku Zdrowaś Maryjo i dzieli je na dwie części: uwielbienie i prośbę. To nie przypadek – w centrum modlitwy maryjnej jest Chrystus.

Jan Paweł II zachęcał, by w różańcu dodawać po tym imieniu krótkie dopowiedzenie związane z rozważaną tajemnicą. Wtedy każde Zdrowaś Maryjo prowadzi wprost do konkretnego wydarzenia z życia Jezusa.

Skąd „Święta Maryjo, Matko Boża”

Przez większą część średniowiecza Zdrowaś Maryjo kończyło się na imieniu Jezus. Prośba o wstawiennictwo pojawiała się w różnych formach od XIV i XV wieku. Obecny tekst ustalił papież Pius V, wprowadzając go do brewiarza rzymskiego w 1568 roku.

Tytuł Matka Boża nawiązuje do soboru w Efezie z 431 roku, który nazwał Maryję Theotokos – Bożą Rodzicielką – przeciw tym, którzy chcieli widzieć w niej jedynie matkę człowieka Jezusa. Wypowiadając te słowa, wyznajemy, że Ten, którego zrodziła, jest prawdziwym Bogiem.

Teraz i w godzinie śmierci

Zakończenie wymienia tylko dwie chwile: teraz i w godzinę śmierci naszej. Wszystko, co dzieje się między nimi, zawiera się w słowie „teraz”, powtarzanym przy każdym odmówieniu. Godzina śmierci jest jedyną chwilą przyszłości, o którą prosimy wprost – bo od niej zależy wieczność.

Wiele osób zna doświadczenie modlitwy przy łóżku umierającego, gdy rodzina powtarza właśnie Zdrowaś Maryjo. Słowa w godzinę śmierci naszej wypowiadane są wtedy nie o przyszłości, ale o chwili, która właśnie nadchodzi.

Zwrot módl się za nami grzesznymi przypomina, kim jesteśmy wobec Niepokalanej. Nie stajemy przed nią jako ludzie bez winy, ale jako ci, którzy potrzebują jej pomocy.

Gdzie odmawiamy Zdrowaś Maryjo

Ta modlitwa towarzyszy katolikom przez cały dzień. Jest częścią porannego i wieczornego pacierza, powtarza się ją pięćdziesiąt razy w każdej części różańca i trzy razy w Aniele Pańskim, odmawianym rano, w południe i wieczorem. Często kończy też inne modlitwy, np. dziesiątek koronki czy prośbę za zmarłych. Dzieci uczą się jej zaraz po Ojcze nasz, a wielu ludzi szepcze ją w chwilach nagłego strachu.