Ojcze nasz – tekst modlitwy Pańskiej i jej znaczenie

Dwie wersje: Mateusz i Łukasz

Ewangelie przekazują Modlitwę Pańską w dwóch formach. U św. Mateusza (6,9–13) jest częścią Kazania na górze i ma siedem próśb – tę wersję odmawiamy. U św. Łukasza (11,2–4) jest krótsza, ma pięć próśb i pojawia się jako odpowiedź na prośbę ucznia: „Panie, naucz nas się modlić”. Brakuje w niej m.in. słów bądź wola Twoja i zbaw nas ode złego.

Dwie wersje nie przeczą sobie. Pokazują, że pierwsze wspólnoty przekazywały modlitwę w nieco różnych formach, zachowując ten sam rdzeń. Kościół wybrał dłuższą, mateuszową, do liturgii.

Abba – Ojciec, nie władca

Pierwsze słowo ma największą wagę. Jezus zwracał się do Boga po aramejsku Abba – tym słowem dzieci mówiły do ojca w domu. Św. Paweł dwukrotnie zachowuje je w Listach (Rz 8,15; Ga 4,6). Jezus dzieli się z uczniami własnym sposobem zwracania się do Boga: nie jako do odległego władcy, ale jako do Ojca.

Słowo nasz jest równie ważne. Nikt nie odmawia tej modlitwy tylko za siebie. Nawet w samotności modlący się mówi „my” – razem z całym Kościołem i wszystkimi dziećmi Boga.

Siedem próśb: trzy o Boga, cztery o człowieka

Katechizm dzieli modlitwę na dwie części. Trzy pierwsze prośby dotyczą Boga: niech Jego imię będzie uświęcone, niech przyjdzie Jego królestwo, niech spełnia się Jego wola. Cztery następne dotyczą nas: chleba, przebaczenia, ochrony w pokusie i wybawienia od zła. Kolejność uczy, że modlitwa zaczyna się od Boga, a dopiero potem przechodzi do potrzeb człowieka.

Prośba o przebaczenie jest jedyną z warunkiem: jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. Jezus zaraz po modlitwie wyjaśnia to wprost: jeśli nie przebaczycie ludziom, Ojciec nie przebaczy wam (Mt 6,15). Kto odmawia Ojcze nasz, zobowiązuje się do przebaczania.

Zagadka chleba „powszedniego”

Greckie słowo przetłumaczone jako „powszedni” to epiousios. Nie występuje prawie nigdzie poza Ewangeliami, więc jego znaczenie jest niepewne. Może oznaczać chleb „na dziś”, „na jutro” albo „potrzebny do istnienia”. Św. Hieronim w Wulgacie przetłumaczył je u Mateusza jako supersubstantialem – „nadprzyrodzony”.

Tradycja Kościoła łączy oba znaczenia. Prosimy o chleb codzienny – pracę, jedzenie, dom – i o Chleb Eucharystyczny. Dlatego Ojcze nasz w liturgii poprzedza Komunię Świętą.

„Nie wódź nas na pokuszenie” – co to znaczy?

Ta prośba budzi pytania: czy Bóg może kusić człowieka? List św. Jakuba odpowiada stanowczo: „Bóg nikogo nie kusi” (Jk 1,13). Greckie słowo oznacza raczej „nie wprowadzaj nas w próbę” albo „nie pozwól, byśmy ulegli”. Katechizm tłumaczy je jako prośbę, by Bóg nie dopuścił, byśmy weszli na drogę prowadzącą do grzechu.

W 2019 roku Kościół we Włoszech zmienił tłumaczenie na „nie opuszczaj nas w pokusie”, a wcześniej podobną zmianę wprowadzono we Francji. Polski tekst pozostał bez zmian, ale jego sens należy rozumieć tak samo: prosimy o siłę w próbie.

Doksologia i trzy razy dziennie

Już Didache, chrześcijański tekst z przełomu I i II wieku, zalecała odmawianie Modlitwy Pańskiej trzy razy dziennie i dodawała zakończenie: „bo Twoja jest moc i chwała na wieki”. Podczas Mszy kapłan po Ojcze nasz rozwija ostatnią prośbę modlitwą o pokój, a wierni odpowiadają: Bo Twoje jest królestwo i potęga, i chwała na wieki. W modlitwie prywatnej katolicy tego dopowiedzenia zwykle nie dodają.

Tertulian nazwał Ojcze nasz „streszczeniem całej Ewangelii”. Jest pierwszą modlitwą, której uczą się dzieci, i ostatnią, którą często szepczą umierający.