Kim był Protasiusz z Lozanny?
Niewiele wiadomo na pewno. Protasiusz sprawował urząd biskupi w Lozannie w VII wieku, w burgundzkiej części dzisiejszej Szwajcarii, w czasach, gdy biskupi tego regionu umacniali strukturę chrześcijańską wśród ludności, która wciąż była częściowo wiejska i dopiero niedawno nawrócona.
Jedna z tradycji podaje, że urodził się w miejscowości zwanej Venesia, której współczesna nauka nie zdołała zidentyfikować. Martyrologium rzymskie datuje jego śmierć na 6 listopada w VII wieku, nie próbując jednak określić konkretnego roku; inne źródła wskazują na połowę tego stulecia. Ponieważ dane te są sprzeczne, rok jego śmierci najlepiej pozostawić otwartym.
Diecezja, którą zarządzał, była sama w sobie stosunkowo nowa w tej lokalizacji. Siedziba biskupia została przeniesiona z Avenches do Lozanny w VI wieku, a prace budowlane, którymi zajmował się Protasiusz, należą do okresu następującego po tym przeniesieniu.
Czym zajmował się Protasiusz jako biskup?
Jedynym czynem z jego posługi, co do którego źródła są zgodne, jest zezwolenie, jakie udzielił na założenie klasztoru w Baulmes, niedaleko Yverdon, w miejscu, które stare dokumenty nazywają „loco Balmensi”. Zatwierdzenie i wsparcie dla nowego domu zakonnego było jedną z najbardziej znaczących rzeczy, jakie mógł uczynić biskup we wczesnym średniowieczu, ponieważ klasztory stanowiły fundament życia chrześcijańskiego na wsi i przez kolejne pokolenia dostarczały duchownych.
Poza tym tradycja przypisuje mu cnoty osobiste i zamiłowanie do nauki – sformułowania, które powtarzają się w krótkich średniowiecznych wzmiankach na jego temat. Opisy te mówią nam raczej o tym, jak został zapamiętany, a nie o tym, co faktycznie uczynił, i tak właśnie należy je interpretować.
Inną ważną sprawą, którą się zajmował, była katedra. Lozanna potrzebowała kościoła godnego nowej siedziby biskupiej, a Protasiusz sam zajął się pozyskaniem materiałów na jego budowę.
Jak zginął i dlaczego został pochowany w Saint-Prex?
Zgodnie z tradycją Protasiusz udał się w góry Jura, w okolice wsi Bière, aby zdobyć drewno na budowę pierwszej katedry w Lozannie. Zmarł tam w trakcie tych prac. Jest to dość nietypowa, nieheroiczna śmierć jak na świętego, a właśnie jej zwyczajność stanowi jeden z powodów, dla których opowieść ta brzmi raczej jak wspomnienie niż zmyślona historia.
Jego ciało przeniesiono nad Jezioro Genewskie, aby można było przetransportować je łodzią z powrotem do Lozanny. Mieszkańcy osady nadbrzeżnej, zwanej wówczas Basgues, odmówili jednak wydania zwłok i pochowali je w swojej własnej bazylice – kościele z V wieku, stojącym na starym rzymskim cmentarzu. Najpóźniej w XVI wieku wieś przyjęła imię świętego i dziś znana jest jako Saint-Prex.
Opowieści o społecznościach rywalizujących o szczątki świętego są powszechne we wczesnośredniowiecznej hagiografii. W tym przypadku wynik tej rywalizacji jest nadal widoczny na każdej mapie kantonu Vaud.
Gdzie dziś oddaje się mu cześć?
W diecezji Lozanny, Genewy i Fryburga 6 listopada obchodzone jest opcjonalne wspomnienie Protazjusza, obok innych lokalnych postaci, takich jak Bonifacy z Lozanny w lutym. Nie figuruje on w ogólnym kalendarzu kościelnym, a poza Szwajcarią jego imię jest w dużej mierze nieznane.
Znajduje się on również na liście świętych regionu sporządzonej przez wspólnoty prawosławne na terenach niemieckojęzycznych, które zaliczają go do grona świętych niepodzielonego Kościoła w Szwajcarii. Samo Saint-Prex, małe otoczone murami miasteczko położone na północnym brzegu Jeziora Genewskiego, pozostaje centrum wszelkiej zachowanej kultu.