Jeden jest Bóg, Ojciec Słowa żywego, osobowej Mądrości, mowy i obrazu Przedwiecznego. Jeden też Pan, jedyny z jedynego, Bóg z Boga, odbicie i obraz Bóstwa, Słowo działające, Mądrość ogarniająca istotę wszystkich rzeczy, Moc powołująca do bytu wszelkie stworzenie, prawdziwy Syn prawdziwego Boga, niezniszczalny z niezniszczalnego, nieśmiertelny z nieśmiertelnego, wieczny z wiecznego. I jeden Duch Święty mający istnienie z Boga, a który i przez Syna objawił się ludziom. Doskonały obraz Syna doskonałego, Życie i przyczyna życia, Źródło święte, Świętość dająca uświęcenie. W Nim objawia się Bóg Ojciec, który jest ponad wszystkim i we wszystkim, i Bóg Syn, który jest przez wszystko. Trójca doskonała, niepodzielna i nieodmienna w chwale wieczności i królowaniu. W Trójcy nie ma nic stworzonego, nic służebnego, nic dodanego, czego by przedtem nie było, a dopiero później przybyło. Tak więc nigdy nie brakowało Ojcu Syna ani Synowi Ducha, ale zawsze ta sama Trójca nieodwracalna i niezmienna.
O wiarę
Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy – tekst i historia
Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy to jeden z najstarszych opisów Trójcy Świętej, powstały w III wieku, ponad pół wieku przed soborem nicejskim. Mówi o jednym Bogu Ojcu, jednym Panu i jednym Duchu Świętym oraz o Trójcy, w której nie ma nic stworzonego. Według przekazu Grzegorz otrzymał je w wizji od św. Jana Ewangelisty.
Uczeń Orygenesa z Pontu
Grzegorz urodził się około 213 roku w Neocezarei w Poncie, na północy dzisiejszej Turcji, w zamożnej pogańskiej rodzinie. Jako młody człowiek wyjechał na studia prawnicze, ale w Cezarei Palestyńskiej spotkał wielkiego teologa Orygenesa. Spędził u niego kilka lat, przyjął chrzest, a po powrocie do rodzinnego miasta został jego biskupem. Zmarł około 270 roku.
Przydomek Cudotwórca, po grecku Thaumaturgos, zawdzięcza licznym cudom przypisywanym mu przez tradycję. Najbardziej znana opowieść mówi, że gdy obejmował biskupstwo, w mieście było siedemnastu chrześcijan, a gdy umierał – siedemnastu pogan. Jego wspomnienie przypada 17 listopada.
Wizja, w której otrzymał Credo
Historię wyznania opowiada św. Grzegorz z Nyssy w żywocie Cudotwórcy, napisanym ponad sto lat później. Gdy młody biskup zmagał się z pytaniami o naturę Boga, nocą ukazali mu się Maryja i św. Jan Ewangelista. Maryja poprosiła Jana, by objaśnił Grzegorzowi tajemnicę prawdziwej wiary – i Jan podyktował mu tekst, który biskup natychmiast spisał.
Opowieść ta uchodzi za najstarszy zapis objawienia maryjnego w historii Kościoła. Niezależnie od tego, jak ocenimy jej historyczność, pokazuje, jak wielki autorytet miało to wyznanie. Grzegorz z Nyssy zaznacza, że oryginał, spisany ręką Cudotwórcy, przechowywano w kościele w Neocezarei.
Trójca opisana przed Niceą
Tekst powstał zapewne w połowie III wieku, a więc kilkadziesiąt lat przed wystąpieniem Ariusza. Mimo to zawiera zdania, które brzmią jak odpowiedź na jego błędy: Syn jest wieczny z wiecznego, prawdziwy Syn prawdziwego Boga. Ostatnie zdania stanowczo wykluczają, by w Trójcy było coś stworzonego albo coś, co dopiero później przybyło.
Dlatego Ojcowie Kościoła IV wieku, broniąc wiary nicejskiej, powoływali się na Grzegorza. Szczególnie ważny był dla Kapadocjan: Bazyli Wielki wychował się w rodzinie, w której babka, Makryna Starsza, była uczennicą Cudotwórcy.
Obrazy Syna: odbicie, Słowo, Moc
Część o Synu jest najbogatsza. Nazywa Go odbiciem i obrazem Bóstwa, Słowem działającym, Mądrością ogarniającą istotę wszystkich rzeczy i Mocą powołującą do bytu stworzenie. Te określenia pochodzą z Nowego Testamentu: List do Hebrajczyków mówi o Synu jako „odblasku chwały” i „odbiciu istoty” Ojca (Hbr 1,3), List do Kolosan – o „obrazie Boga niewidzialnego” (Kol 1,15).
Grzegorz, uczeń Orygenesa, łączy je z filozoficznym językiem swojej epoki. Słowo i Mądrość nie są dla niego abstrakcjami, lecz Osobą, przez którą Bóg stwarza i działa.
Duch Święty jako obraz Syna
O Duchu Świętym tekst mówi, że ma istnienie z Boga i przez Syna objawił się ludziom. Nazywa Go doskonałym obrazem Syna doskonałego, Życiem i przyczyną życia, świętym Źródłem i Świętością, która uświęca. W ten sposób wyznanie zbliża się do późniejszych formuł, nie przesądzając sporu o Filioque, który wybuchł wiele wieków później.
Ostatnie zdanie ujmuje całość: nigdy nie brakowało Ojcu Syna ani Synowi Ducha. Trójca nie powstała etapami – jest wieczna i niezmienna.
Jak korzystać z tego tekstu
Wyznanie Grzegorza nie jest używane w liturgii, ale świetnie nadaje się do osobistej modlitwy i medytacji o Trójcy Świętej. Można je odmówić w uroczystość Trójcy Przenajświętszej, w dniu wspomnienia świętego 17 listopada albo podczas katechezy o soborach. Kto zna Credo mszalne, odkryje w nim wiele znajomych zwrotów w starszej, bardziej poetyckiej formie.
Tekst dobrze czytać powoli, zdanie po zdaniu, i przy każdym tytule Syna czy Ducha zatrzymać się na chwilę. Wtedy staje się modlitwą uwielbienia, a nie tylko dokumentem historii dogmatów – tym, czym był dla Grzegorza, który według przekazu przez całe życie z niego nauczał.
Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy – najczęstsze pytania
Kim był św. Grzegorz Cudotwórca?
Biskupem Neocezarei w Poncie w III wieku, uczniem Orygenesa. Przydomek Cudotwórca zawdzięcza licznym cudom przypisywanym mu przez tradycję. Wspomnienie przypada 17 listopada.
Jak powstało wyznanie wiary Grzegorza Cudotwórcy?
Według żywotu napisanego przez Grzegorza z Nyssy biskupowi ukazali się w nocy Maryja i św. Jan Ewangelista, a Jan podyktował mu tekst wyznania. To uważane jest za najstarszy zapis objawienia maryjnego.
Czy wyznanie Grzegorza jest starsze od Credo nicejskiego?
Tak. Powstało w połowie III wieku, kilkadziesiąt lat przed soborem nicejskim z 325 roku.
Gdzie leżała Neocezarea?
W Poncie, na północy dzisiejszej Turcji. Obecnie to miasto Niksar.