Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi,
wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych.
I w jednego Pana Jezusa Chrystusa,
Syna Bożego jednorodzonego,
który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami.
Bóg z Boga, Światłość ze Światłości,
Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego.
Zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu,
a przez Niego wszystko się stało.
On to dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia
zstąpił z nieba.
I za sprawą Ducha Świętego
przyjął ciało z Maryi Dziewicy
i stał się człowiekiem.
Ukrzyżowany również za nas pod Poncjuszem Piłatem,
został umęczony i pogrzebany.
I zmartwychwstał dnia trzeciego, jak oznajmia Pismo.
I wstąpił do nieba, siedzi po prawicy Ojca.
I powtórnie przyjdzie w chwale
sądzić żywych i umarłych,
a królestwu Jego nie będzie końca.
Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela,
który od Ojca i Syna pochodzi.
Który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera
uwielbienie i chwałę,
który mówił przez Proroków.
Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół.
Wyznaję jeden chrzest na odpuszczenie grzechów.
I oczekuję wskrzeszenia umarłych
i życia wiecznego w przyszłym świecie. Amen.
O wiarę
Nicejsko-konstantynopolitańskie Credo – tekst i historia
Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary to Credo odmawiane w niedziele i uroczystości po homilii. Powstało na dwóch pierwszych soborach powszechnych: w Nicei w 325 roku i w Konstantynopolu w 381 roku. Każde jego zdanie jest odpowiedzią na konkretny spór o to, kim jest Jezus Chrystus i Duch Święty.
Spór z Ariuszem
Na początku IV wieku aleksandryjski kapłan Ariusz zaczął nauczać, że Syn Boży jest najdoskonalszym stworzeniem, ale nie jest Bogiem w takim samym sensie jak Ojciec. Głosił: „był czas, kiedy Go nie było”. Spór podzielił Kościół na Wschodzie tak mocno, że cesarz Konstantyn zwołał w 325 roku w Nicei pierwszy sobór powszechny.
Biskupi odpowiedzieli Ariuszowi zdaniami, które do dziś wypowiadamy w Credo: Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, zrodzony, a nie stworzony. Najważniejsze okazało się jedno słowo: współistotny, po grecku homoousios. Oznacza, że Syn jest tej samej istoty co Ojciec – nie podobny, ale ten sam Bóg. W 2025 roku Kościół obchodził 1700-lecie tego soboru.
Dopowiedzenie o Duchu Świętym z 381 roku
Nicejskie wyznanie kończyło się krótko: „Wierzę w Ducha Świętego”. W kolejnych dziesięcioleciach pojawili się jednak teologowie, którzy uznali Ducha za siłę lub stworzenie, a nie Osobę Boską. Drugi sobór powszechny, zebrany w 381 roku w Konstantynopolu, rozbudował tę część. Dodał, że Duch jest Panem i Ożywicielem, że z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę i że mówił przez Proroków.
Sobór dopisał też ostatnie zdania o Kościele, chrzcie i zmartwychwstaniu. Stąd podwójna nazwa: tekst jest nicejski w swoim rdzeniu i konstantynopolitański w ostatecznej formie.
Filioque – dwa słowa, które podzieliły Kościół
W polskim tekście czytamy, że Duch Święty od Ojca i Syna pochodzi. Oryginał z 381 roku mówił jedynie „od Ojca”. Słowa „i Syna” – po łacinie Filioque – dodano na Zachodzie, najpierw w Hiszpanii, na synodzie w Toledo w 589 roku, by podkreślić równość Syna z Ojcem wobec nawracających się ariańskich Wizygotów. W Rzymie zaczęto je śpiewać podczas Mszy na początku XI wieku.
Wschód uznał ten dodatek za samowolną zmianę tekstu soborowego. Filioque stało się jednym z głównych sporów teologicznych między Kościołem katolickim a prawosławnym. W rozmowach ekumenicznych katolicy podkreślają dziś, że nie chodzi o dwa źródła Ducha, lecz o to, że Ojciec udziela Synowi wszystkiego, także tchnienia Ducha.
Gesty podczas Credo
Liturgia przewiduje jeden szczególny gest. Na słowa przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem wszyscy wykonują głęboki skłon. W uroczystość Bożego Narodzenia i Zwiastowania Pańskiego zamiast skłonu przyklęka się. Ciało wyraża w ten sposób zdumienie, że Bóg stał się człowiekiem.
Credo wyznaje się na stojąco, co jest postawą zmartwychwstałych i gotowych do drogi. W wielu parafiach ten gest jest zaniedbywany, choć Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego wymienia go wprost.
Kiedy wypowiada się Credo nicejskie
Wyznanie wiary odmawia się po homilii w niedziele i uroczystości, a także w czasie szczególnych celebracji. W Mszach dla dzieci oraz w okresie Wielkiego Postu i Wielkanocy można je zastąpić krótszym Składem Apostolskim, który jest starym rzymskim wyznaniem chrzcielnym.
Tekst nicejsko-konstantynopolitański łączy też chrześcijan różnych wyznań. Odmawiają go katolicy, prawosławni, anglikanie i wielu protestantów – to najbardziej ekumeniczny tekst chrześcijaństwa. Wypowiadając go, wierny łączy się z Kościołem wszystkich wieków, który od szesnastu stuleci mówi te same słowa.
Warto też zauważyć, czym Credo nie jest. To nie modlitwa prośby ani uwielbienia, lecz wyznanie – publiczne stwierdzenie, w co wierzę. Dlatego zaczyna się od słowa wierzę, a nie „prosimy”. W starożytności katechumeni uczyli się go na pamięć i „oddawali” go, wypowiadając przed wspólnotą tuż przed chrztem.
Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary – najczęstsze pytania
Czym różni się Credo nicejskie od Składu Apostolskiego?
Credo nicejsko-konstantynopolitańskie powstało na soborach w 325 i 381 roku i dokładnie opisuje bóstwo Syna i Ducha Świętego. Skład Apostolski jest krótszym, starszym wyznaniem chrzcielnym Kościoła rzymskiego.
Kiedy kłaniamy się podczas Credo?
Na słowa „I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem”. W Boże Narodzenie i uroczystość Zwiastowania w tym miejscu się przyklęka.
Co to jest Filioque?
To łacińskie słowa „i Syna” dodane na Zachodzie do zdania o pochodzeniu Ducha Świętego. Wschód ich nie przyjął i stały się jednym z głównych sporów między katolikami a prawosławnymi.
Co znaczy współistotny Ojcu?
Że Syn jest tej samej istoty co Ojciec, czyli jest w pełni Bogiem. Słowo to, po grecku homoousios, przyjął sobór w Nicei w 325 roku przeciw nauce Ariusza.
Kiedy odmawia się Credo podczas Mszy?
Po homilii w niedziele i uroczystości. W niektórych okresach, np. w Wielkim Poście i okresie wielkanocnym, można je zastąpić Składem Apostolskim.