Kim była święta Natalena z Pamiers?
Niewiele można uznać za fakty historyczne dotyczące Nataleny. Pewne jest jednak, że od wieków czczona jest ona w Pamiers: kościół św. Jana i św. Nataleny w tym mieście wspomniano w 1320 roku w rejestrze inkwizycyjnym Jacques’a Fourniera, ówczesnego biskupa Pamiers, a późniejszego papieża Benedykta XII. To czyni ją jedną z najstarszych udokumentowanych lokalnych świętych w departamencie Ariège.
Wszystko inne wywodzi się z późniejszej tradycji, która umieszcza jej życie w IV wieku, kiedy to miasto znane było jeszcze pod swoją dawną nazwą – Frédélas. Jej imię występuje w kilku odmianach, m.in. jako Natalène, Nathalène oraz skrócona forma Lène. Kalendarze różnią się co do daty jej święta: niektóre podają 10 listopada, podczas gdy francuski kalendarz Nominis wymienia jej lokalne święto 12 listopada.
Co mówi legenda o świętej Natalenie?
W najbardziej znanej wersji legendy Natalena jest dziewiątą córką rzymskiego namiestnika Frédélas. Ojciec, który po urodzeniu ośmiu córek liczył na syna, wpadł w furię po jej narodzinach i nakazał słudze utopić dziecko. Jak głosi opowieść, w tym właśnie momencie przypadkiem przechodził obok święty Marcin, który uratował niemowlę, ochrzcił je i powierzył opiece chrześcijańskiej rodzinie.
Natalena wychowała się w wierze chrześcijańskiej. Kiedy została zadenuncjowana i postawiona przed namiestnikiem, wyznała zarówno to, że jest jego córką, jak i to, że jest chrześcijanką, i odmówiła wyrzeczenia się swojej wiary. Została skazana i ścięta, a legenda głosi, że w miejscu jej śmierci z ziemi trysnęło źródło.
Inna wersja, zapisana w XIX-wiecznym dziele poświęconym świętym patronom diecezji Périgueux-Sarlat, głosi, że została uratowana przez skromną kobietę, dorastała pod opieką szlachetnej damy i poświęciła się jałmużnictwu. Kiedy jej ojciec dowiedział się, kim była, kazał ją aresztować i stracić. Obie wersje przedstawiają wizerunek młodej kobiety, która wybrała Chrystusa zamiast woli potężnego ojca.
Dlaczego w Pamiers znajduje się fontanna poświęcona świętej Natalenie?
Lokalna tradycja głosi, że po egzekucji Natalena podniosła swoją głowę i wróciła do miasta przez bramę nazwaną później Porte Sainte-Hélène – co stanowi zniekształcenie jej imienia – po czym zmarła na Place du Camp. Opowieści o takich męczennikach niosących własne głowy, znanych jako cefaloforzy, były powszechne w średniowiecznej Francji. Wyrażały one zwycięstwo męczennika nad śmiercią, a nie dosłowne opisywanie wydarzeń.
Źródło, które podobno trysnęło w chwili jej śmierci, przez długi czas uważano za cudowne, a ludzie przybywali, by czerpać z niego wodę w nadziei na uzdrowienie. Szpital i dzielnica Sainte-Hélène w Pamiers wzięły swoją nazwę od niej, a duży obraz świętej Nataleny w kościele Notre-Dame-du-Camp jest objęty ochroną jako zabytek historyczny.
Czy święta Natalena naprawdę istniała?
Historycy wyrażają wątpliwości. Jedna z hipotez naukowych, przedstawiona przez towarzystwa naukowe w Tuluzie, głosi, że kult w Pamiers stanowi lokalną adaptację postaci Ennathy – młodej kobiety, która poniosła śmierć męczeńską w Cezarei w Palestynie w 308 roku i jest czczona wraz z męczennikiem o imieniu Antoninus. Zgodnie z tą teorią mieszkańcy Pamiers pragnęli uczcić towarzyszkę męczennika, której imię pokrywało się z imieniem patrona miasta, świętego Antoninusa.
Niezależnie od odpowiedzi, oddanie mieszkańców Pamiers wobec Nataleny jest prawdziwe i trwa od dawna. Jej legenda mówi o wartości każdego ludzkiego życia, w tym życia niechcianej córki, oraz o odwadze wiary w obliczu presji ze strony rodziny. Te motywy pomagają wyjaśnić, dlaczego jej historia jest opowiadana w departamencie Ariège od około siedmiuset lat.