Kim była Matrona z Perge?
Matrona urodziła się w Perge, mieście w Pamfilii na południowym wybrzeżu dzisiejszej Turcji, prawdopodobnie w latach 420.; starożytni i współcześni pisarze nie są zgodni co do dokładnych dat. W młodym wieku wyszła za mąż za mężczyznę o imieniu Dometianos i miała córkę o imieniu Teodota. Rodzina przeniosła się później do Konstantynopola, stolicy imperium.
Zgodnie z jej „Żywotem” Matrona spędzała długie godziny w miejskich kościołach i uczestniczyła w nocnych czuwaniach przy sanktuariach męczenników. Jej mąż, zazdrosny i podejrzliwy, oskarżył ją o niewierność i próbował zatrzymać ją w domu. Dzięki dwóm pobożnym kobietom, Eugenii i Susannie, poznała życie ascetyczne i postanowiła porzucić świat, powierzając córkę Susannie przed opuszczeniem domu.
Dlaczego Matrona żyła pod postacią mnicha Babylasa?
W obawie, że mąż ją odnajdzie, Matrona obcięła włosy, przebrała się za eunucha i poprosiła o przyjęcie do klasztoru męskiego, którym kierował opat Bassianos. Przyjęła imię Babylas – na cześć męczennika, biskupa Antiochii – i została skierowana do pracy w ogrodzie. Jak podaje jej Żywot, mieszkała tam przez około trzy lata, ciesząc się podziwem braci za swoją pokorę i milczenie.
W końcu Bassianos odkrył, że „Babylas” była kobietą; jej biograf przypisuje to odkrycie snu. Zganił ją za oszustwo, ale nie wątpił w jej powołanie. Jak dodaje „Żywot”, w tym okresie jej mała córka zmarła pod opieką Susanny.
Historia Matrony należy do grupy wczesnochrześcijańskich opowieści o kobietach, które żyły jako mnisi w męskim stroju, takich jak św. Marina i św. Eugenia. Historycy podchodzą do takich tekstów z ostrożnością – bollandysta Hippolyte Delehaye wątpił w wartość historyczną „Żywotu Matrony” – ale ujawniają one, jak poważnie wczesni chrześcijanie bizantyjscy traktowali wezwanie do porzucenia wszystkiego dla Boga.
Gdzie udała się Matrona przed założeniem swojego klasztoru?
Bassianos wysłał ją do klasztoru żeńskiego w Emesie, dzisiejszym Homsie w Syrii. Tam, jak podaje jej biograf, zasłynęła z uzdrawiania chorych, a wieść o niej dotarła do jej męża, który wyruszył na jej poszukiwania. Aby przed nim uciec, przeniosła się do Jerozolimy, a następnie do Bejrutu, gdzie żyła w odosobnieniu w opuszczonej pogańskiej świątyni.
W Bejrucie gromadziły się wokół niej miejscowe kobiety i powstała niewielka wspólnota. Po kilku latach Matrona powróciła wraz z nimi do Konstantynopola. Bassianos powitał ją serdecznie i pomógł jej założyć klasztor w pobliżu swojego własnego klasztoru, niedaleko morza.
W „Życiorysie” odnotowano niezwykły szczegół: zakonnice nosiły szerokie męskie skórzane pasy i białe płaszcze zamiast typowych dla kobiet pasów i welonów. Wspólnota przyciągała kobiety z najwyższych kręgów stolicy, a cesarzowa Werina, żona cesarza Leona I, podobno odwiedziła Matronę.
Jak pamięta się dziś św. Matronę?
Matrona kierowała swoim klasztorem przez resztę swojego długiego życia. Jej biograf twierdzi, że dożyła prawie stu lat i przepowiedziała dzień swojej śmierci; współcześni badacze datują jej śmierć zazwyczaj na początek VI wieku. Późniejsza wersja jej Żywotu przedstawia ją jako przeciwniczkę monofizyckiej polityki religijnej cesarza Anastazjusza I.
Jej święto obchodzone jest 9 listopada zgodnie z tradycją bizantyjską, a obchodzą je Kościoły prawosławne oraz wschodnie Kościoły katolickie obrządku bizantyjskiego. Iluminowany menologion Bazylego II, wykonany około roku 1000 i obecnie znajdujący się w Bibliotece Watykańskiej, przedstawia ją stojącą przed swoim klasztorem. Angielscy czytelnicy mogą znaleźć jej Żywot w zbiorze Dumbarton Oaks pt. „Holy Women of Byzantium”.