Kim był święty Menas z Samnium?
Samnium było górzystym regionem śródlądowym w okolicy Benevento, na terenie dzisiejszej Kampanii. W drugiej połowie VI wieku była to ziemia pogrążona w zamęcie: po inwazji Longobardów na Włochy w 568 roku obszar ten znalazł się pod panowaniem longobardzkiego księstwa Benevento, a wojny i najazdy spustoszyły okolice.
Lokalna tradycja głosi, że Menas urodził się w Vitulano i wycofał się jako pustelnik do masywu Taburno, położonego nad jego rodzinnym miastem. Tam prowadził proste życie pełne modlitwy i pracy, a jego sława rozeszła się wśród mieszkańców dolin, którzy przybywali do niego po pomoc i radę.
Co o nim mówi Grzegorz Wielki?
Papież Grzegorz Wielki umieścił Menasa w trzeciej księdze swoich „Dialogów” – zbioru opowieści o świętych mężach Włoch, napisanych na początku lat 590. Grzegorz wspomina, że dowiedział się o nim od wiarygodnych świadków, i zaznacza, iż pustelnik zmarł niedawno wcześniej, dlatego historycy datują jego śmierć na około rok 583.
Grzegorz opisuje człowieka, który nie posiadał prawie nic poza kilkoma ulami. Kiedy niedźwiedź przyszedł, by je splądrować, Menas uderzył go swoją laską, a zwierzę nigdy więcej nie powróciło. Grzegorz opowiada takie historie, aby pokazać autorytet, jaki świętość nadawała człowiekowi, który wyrzekł się wszystkiego, oraz szacunek, jakim Menas cieszył się nawet w surowym i ogarniętym wojną regionie.
W jaki sposób jego relikwie trafiły do Sant'Agata de' Goti?
W 1094 roku normański hrabia Robert z Caiazzo, poszukujący relikwii w celu wzbogacenia odbudowywanej przez siebie katedry w Caiazzo, odnalazł ciało pustelnika w małym, na wpół zrujnowanym kościółku na górze Monte Taburno w pobliżu Vitulano. Kazał je przewieźć do Caiazzo, a kilka lat później, między 1102 a 1107 rokiem, relikwie przeniesiono ponownie, tym razem do Sant'Agata de' Goti.
Na prośbę hrabiego opat Oderisius z Monte Cassino poprosił mnicha i kronikarza Leo Marsicanusa o spisanie tych wydarzeń. Dzieło Leona łączy w sobie życiorys Menasa, oparty w dużej mierze na „Dialogach” Grzegorza, z opisem dwóch przeniesień relikwii oraz cudów, które po nich nastąpiły. Kościół w Sant’Agata de’ Goti, do którego trafiły relikwie, został poświęcony przez papieża Paschalisa II w 1110 roku i do dziś nosi imię świętego.
Jak czci się dziś świętego Menasa z Samnium?
Miasto Vitulano czci go jako swojego patrona, a pustelnia św. Menny, położona na wysokości około 1 200 metrów na górze nad miastem, wskazuje miejsce, w którym – zgodnie z tradycją – mieszkał. Od dawna lokalna pobożność kieruje się do niego w imieniu karmiących matek, którym brakowało mleka, a on sam jest czasem nazywany Apostołem Samnium.
W 2010 roku, z okazji dziewięćsetnej rocznicy powstania kościoła San Menna w Sant'Agata de' Goti, kardynał Tarcisio Bertone odprawił tam mszę świętą. W następnym roku przeprowadzono kanoniczną ekspertyzę relikwii, obejmującą datowanie radiowęglowe, które potwierdziło, że należą one do Menasa.