Kim był Colman mac Lenine?
Urodził się w Munsterze w pierwszej połowie VI wieku, w rodzinie, która podobno wywodziła się od królów tej prowincji. Daty podawane w kronikach są rozbieżne: jako rok jego urodzin podaje się 522, 530 i inne lata, a datę śmierci umieszcza się różnie – w 600, 604 i 606 roku. Nigdy nie napisano o nim średniowiecznego żywotu, więc to, co wiemy, pochodzi z irlandzkich kronik, genealogii i martyrologiów, a także z jego własnej poezji.
Jego wczesna kariera miała charakter świecki. Przez długie lata kształcił się zgodnie z wymogami tego zawodu i został bardem na dworze królewskim w Cashel, co uczyniło go jednocześnie poetą, genealogiem, historykiem i kronikarzem królów Munsteru.
Bard tej rangi był osobą publiczną o znacznym autorytecie. Colman miał, według powszechnych szacunków, około czterdziestu lub pięćdziesięciu lat, kiedy całkowicie zmienił kierunek swojego życia.
Jak królewski bard stał się chrześcijaninem?
Tradycja wiąże jego nawrócenie z Brendanem, mnichem-żeglarzem, który przybył do Cashel w czasie sporu o sukcesję królewską. Podczas tej wizyty odkryto zaginione miejsce pochówku Ailbe z Emly, a Colman znalazł się wśród osób, które dotykały relikwii.
Mówi się, że Brendan powiedział mu, iż dłonie, które dotknęły takich relikwii, nie powinny być później używane do zwykłych czynności. Niezależnie od tego, co kryje się za tą opowieścią, Colman został ochrzczony przez Brendana i otrzymał imię Colman, zdrobnienie irlandzkiego słowa oznaczającego gołębia.
Następnie wysłano go na formację do szkoły Iarlaithe w Tuam, gdzie przyjął święcenia kapłańskie. Potem głosił kazania we wschodniej części hrabstwa Cork oraz w Limerick, a stara relacja opisuje go jako świętego kapłana, który później stał się sławnym biskupem.
Co założył w Cloyne?
Około roku 560 Coirpre Cromm, król Munsteru, nadał mu ziemię w Cluain Uama, czyli „łące jaskiń”, gdzie powstał klasztor w Cloyne. Była to bogata posiadłość położona na żyznych ziemiach we wschodniej części hrabstwa Cork, która z czasem przekształciła się w szkołę o niemałym znaczeniu; w irlandzkim tekście z X wieku Cloyne wymieniono wśród znaczących ośrodków nauki.
Colman otrzymał również inne kościoły, w Erry i Killenaule niedaleko Cashel, a jego imię wiąże się z Kilmaclenine w północnej części hrabstwa Cork, które niektóre tradycje podają jako miejsce jego urodzenia. Tradycja przypisuje mu również ochrzczenie dziecka, które stało się świętym Declanem z Ardmore.
Cloyne wielokrotnie cierpiało w epoce wikingów, zostało splądrowane w latach 822, 824 i 885, a jego opat-biskup zginął w 888 roku. Diecezja Cloyne została formalnie ustanowiona na synodzie w Kells w 1152 roku, a okrągła wieża i średniowieczna katedra stoją w tej miejscowości do dziś.
Dlaczego interesują się nim historycy literatury?
Zachowało się kilka wierszy autorstwa Colmana, w tym utwory na cześć Brendana oraz fragment poświęcony królewskiemu mieczowi. Są to najwcześniejsze datowane utwory poetyckie w języku irlandzkim przypisywane konkretnemu autorowi, co czyni go postacią założycielską jednej z najstarszych literatur ludowych Europy.
Jest to rzadkość w biografii świętego. Większość wczesnych irlandzkich świętych znana jest jedynie z hagiografii spisanych wieki później, podczas gdy kilka wersów samego Colmana można nadal przeczytać w metrach, których nauczył się jako zawodowy poeta i które wykorzystał w służbie chrześcijańskiej.
Warto dodać, że badacze nie są pewni, czy kiedykolwiek piastował on urząd biskupi. Późniejsza tradycja i kult diecezjalny nazywają go pierwszym biskupem Cloyne, podczas gdy najwcześniejsze źródła opisują go po prostu jako kapłana i założyciela. Oba opisy pojawiają się w literaturze, a szczera odpowiedź brzmi: dowody nie rozstrzygają tej kwestii.