Poniedziałek, 16 listopada 2026 Poniedziałek XXXIII tygodnia zwykłego

DobraModlitwa.pl Katolicki modlitewnik internetowy

Listopad Miesiąc modlitwy za zmarłych: wypominki, różaniec i modlitwy przy grobie bliskich. Modlitwy za zmarłych

Pustelnicy i męczennicy

Pięciu braci męczenników

Pięciu braci męczenników – Benedykt, Jan, Izaak, Mateusz i Chrystin – to mnisi pustelnicy zamordowani w 1003 roku w pobliżu Międzyrzecza, zaliczani do pierwszych świętych Polski. Ich wspomnienie obchodzone jest 13 listopada. Dwóch z nich pochodziło z Włoch, a trzech było Polakami; ich historię spisał w ciągu kilku lat ich przyjaciel, święty Bruno z Querfurtu.

Kim byli Pięciu Braci Męczenników?

Dwoma przywódcami tej grupy byli włoscy mnisi. Benedykt, urodzony w Benevento, był księdzem, który przed dołączeniem do św. Romualda prowadził życie pustelnika w środkowych Włoszech. Jan był starszy i spędził wiele lat w klasztorze Cuxa w Pirenejach, do którego wstąpił wraz ze swoim przyjacielem Piotrem Orseolo, byłym dożą Wenecji. Obaj należeli do wspólnoty pustelników w Pereum koło Rawenny, kierowanej przez Romualda, założyciela tradycji kamaldulskiej.

Pozostali trzej byli Polakami. Izaak i Mateusz byli braćmi, prawdopodobnie pochodzącymi z rodziny blisko związanej z dworem książęcym, którzy dołączyli do pustelni jako nowicjusze; mówi się, że dwie z ich sióstr zostały zakonnicami w Gnieźnie. Christin był miejscowym mieszkańcem, najprawdopodobniej z pobliskiej wsi, który służył wspólnocie jako brat świecki i kucharz. Szósty towarzysz, Barnaba, przeżył, ponieważ w chwili ataku był nieobecny.

Dlaczego włoscy pustelnicy przybyli do Polski?

W roku 1000 cesarz Otton III udał się z pielgrzymką do grobu św. Adalberta z Pragi w Gnieźnie, gdzie spotkał się z księciem Bolesławem Odważnym. Adalbert został zamordowany przez pogańskich Prusów zaledwie trzy lata wcześniej, a obaj władcy postanowili wspierać szerzenie chrześcijaństwa wśród ludów poza granicami Polski. Pustelnia, w której mieszkali uczniowie Romualda, miała stać się ośrodkiem modlitwy i bazą wypadową dla misji wśród pogańskich ludów na północy i zachodzie. Romuald niechętnie pozwalał swoim mnichom wyruszyć, ale ostatecznie Benedykt i Jan wyruszyli w drogę i dotarli do Polski około 1001 lub 1002 roku.

Bolesław przekazał im ziemię pod pustelnię, którą zbudowali z drewna na wzór Pereum. Nauczyli się lokalnego języka, przyjmowali polskich nowicjuszy i czekali na papieskie pozwolenie na rozpoczęcie głoszenia kazań. Aby je uzyskać, Barnaba został wysłany w podróż do Rzymu, podczas gdy pozostali kontynuowali życie w ciszy, poście i modlitwie.

Co wydarzyło się w nocy z 10 na 11 listopada 1003 roku?

Rozeszły się pogłoski, że pustelnicy przechowywali sporą sumę srebra otrzymaną od księcia. W ciemnych godzinach nocy między 10 a 11 listopada 1003 roku banda rabusiów wtargnęła do pustelni. Bruno z Querfurtu, który nazywa napastników nikczemnymi chrześcijanami, opisuje, jak najpierw zabito Benedykta i Jana, potem Izaaka i Mateusza, a na końcu Christina, który mieszkał w oddzielnym budynku w pobliżu.

Napastnicy nie znaleźli skarbu. Zabrali cenne szaty liturgiczne, które były darem, i próbowali podpalić drewniane budynki, ale ogień nie chciał się rozniecić.

W jaki sposób zostali uznani za świętych?

Wiadomość o zabójstwach szybko się rozeszła. Biskup Unger z Poznania udał się do Rzymu wraz z Barnabą, który złożył zeznania na temat życia i śmierci swoich braci, a papież Jan XVIII uznał ich za męczenników w 1004 roku. Około 1006 roku Bruno z Querfurtu, który osobiście znał Benedykta, Jana i Barnabę w Pereum, napisał „Żywot pięciu braci”. Tekst ten zaginął na wieki i został ponownie odkryty w 1882 roku; pozostaje on głównym źródłem informacji o ich historii. Sam Bruno, saksoński szlachcic, który służył na dworze Ottona III, stał się później arcybiskupem-misjonarzem i zginął podczas głoszenia kazań poganom w 1009 roku.

Relikwie były początkowo czczone w Gnieźnie, ale w 1038 r. czeski książę Břetislav I wywiózł je do Pragi. Część z nich powróciła do Polski w XVI wieku i w 1536 r. została umieszczona w kościele w Kazimierzu Biskupim, skąd fragmenty przekazano później do Międzyrzecza i innych kościołów. W 1508 roku papież Juliusz II potwierdził kult tych relikwii na prośbę zakonu kamedułów, który czci je jako swoich męczenników. Historycy wciąż spierają się, czy pustelnia znajdowała się w pobliżu Międzyrzecza, jak zakłada większość, czy też w Kazimierzu Biskupim.

Warto wiedzieć

  • Dzieło Bruno z Querfurtu pt. „Żywot pięciu braci” zostało ponownie odkryte dopiero w 1882 roku, po tym jak przez wieki uchodziło za zaginione.
  • W 1038 roku relikwie zostały przewiezione do Pragi przez księcia Břetislava I podczas jego najazdu na Gniezno.
  • Znaleziony w 2012 roku w Kazimierzu Biskupim nagrobek z XI wieku ożywił debatę na temat tego, gdzie faktycznie znajdowała się pustelnia.
  • Święto to pierwotnie obchodzono w rocznicę ich śmierci, a później zmieniono datę; w Polsce obchodzi się je obecnie 13 listopada.

Najczęstsze pytania


Kim byli Pięciu Braci Męczenników?

Było to pięciu mnichów pustelników zabitych w Polsce w 1003 roku: Włosi Benedykt i Jan, polscy bracia Izaak i Mateusz oraz Christin, miejscowy brat świecki, który pracował jako kucharz wspólnoty. Mieszkali w pustelni założonej przy wsparciu Bolesława Chwalebnego i należą do najwcześniejszych świętych Polski.

Kiedy obchodzone jest święto Pięciu Braci Męczenników?

W Polsce Pięciu Braci Męczenników czci się 13 listopada. Zginęli w nocy z 10 na 11 listopada 1003 roku, a na przestrzeni wieków ich wspomnienie obchodzono w różnych terminach, zanim ustalono datę 13 listopada. W diecezji Zielona Góra-Gorzów, której są patronami, dzień ten ma szczególne znaczenie.

Gdzie mieszkali Pięciu Braci Męczenników?

Ich pustelnia znajdowała się w Wielkopolsce, ale jej dokładna lokalizacja budzi kontrowersje. Większość historyków umiejscawia ją w pobliżu Międzyrzecza, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się wieś Święty Wojciech. Inni opowiadają się za Kazimierzem Biskupim, gdzie od 1536 roku przechowywane są relikwie i gdzie w 2012 roku odkryto XI-wieczny nagrobek.

Kto napisał żywot Pięciu Braci Męczenników?

Ich życie zostało opisane około 1006 roku przez świętego Brunona z Querfurtu, biskupa-misjonarza, który znał Benedykta, Jana i Barnabę w pustelni Pereum niedaleko Rawenny. Jego „Żywot pięciu braci” zaginął na wieki, został ponownie odkryty w 1882 roku i do dziś pozostaje najbardziej wiarygodnym opisem ich wspólnoty i śmierci.

Czy Pięciu Braci Męczenników zostało kanonizowanych?

Tak, zgodnie z ówczesnymi zwyczajami. W 1004 roku biskup Unger z Poznania wraz z ocalałym mnichem Barnabą udali się do Rzymu, a papież Jan XVIII uznał tę piątkę za męczenników. Miało to miejsce na długo przed formalnymi procedurami kanonizacyjnymi późniejszych stuleci, ale ich kult w Polsce trwa nieprzerwanie od tamtego czasu.