Kim byli męczennicy z Vienne?
Vienne, położone na południe od Lyonu nad rzeką Rodan, było jednym z najważniejszych rzymskich miast Galii. Niegdyś stolica Allobrogów, ludu celtyckiego, stało się zamożną rzymską kolonią z świątyniami, teatrem i ruchliwym portem rzecznym. Już w II wieku istniała tam wspólnota chrześcijańska, ściśle powiązana z Kościołem w pobliskim Lyonie. Trzej męczennicy czczeni 19 listopada należeli do tej wczesnej wspólnoty.
Nie zachowały się żadne relacje dotyczące ich procesu ani śmierci. Ich imiona są łacińskie, co sugeruje, że pochodzili z zromanizowanej ludności miasta, ale nic nie wiadomo o ich wieku, zawodach ani powiązaniach rodzinnych. Tradycja datuje ich męczeństwo na około rok 170, za panowania Marka Aureliusza; data ta ma charakter raczej tradycyjny niż udokumentowany, dlatego nie podano jej tutaj jako faktu.
W języku francuskim znani są jako Exupère, Félicien i Séverin. Kolejność ich imion różni się w zależności od źródła, a w języku angielskim są oni zazwyczaj wymieniani jako Severinus, Exuperius i Felician. Ich pamięć została zachowana przede wszystkim dzięki liturgii, a nie dzięki pisemnym biografiom.
Jak wyglądały prześladowania chrześcijan w Vienne i Lyonie?
Panowanie Marka Aureliusza zapisało się w historii jako okres lokalnych wybuchów przemocy wobec chrześcijan. Najlepiej udokumentowane z nich miały miejsce w Lyonie i Vienne w 177 roku. List napisany przez chrześcijan z obu miast do Kościołów Azji Mniejszej, zachowany przez historyka Euzebiusza z Cezarei, opisuje aresztowania, publiczne przesłuchania, tortury i egzekucje w amfiteatrze. Wśród ofiar znalazł się Sanctus, diakon z Vienne, którego wytrwałość w obliczu tortur została szczegółowo opisana w liście.
Nie wiadomo, czy Severinus, Exuperius i Felician zginęli podczas tych prześladowań, czy też w ramach wcześniejszych wydarzeń. Tradycyjna data 170 r. umiejscawiałaby ich męczeństwo na kilka lat przed wydarzeniami opisanymi w liście. Cechą wspólną obu tradycji jest obraz małej, młodej wspólnoty chrześcijańskiej w dolinie Rodanu, która zapłaciła wysoką cenę za swoją wiarę.
W jaki sposób zachowano ich pamięć?
Zgodnie z późniejszą tradycją miejsce spoczynku trzech męczenników przez długi czas pozostawało zapomniane, a dopiero później zostało ponownie odkryte, po czym ich szczątki pochowano z honorami. Ado, arcybiskup Vienne z IX wieku i autor wpływowego martyrologium, przypisuje pierwsze przeniesienie ich relikwii Paschasiuszowi, biskupowi Vienne z początku IV wieku.
Fakt, że biskup zadał sobie trud przeniesienia ich szczątków, świadczy o tym, że już w epoce Konstantyna lokalny Kościół uważał ich za swoich męczenników. Z Vienne ich imiona trafiły do martyrologiów Kościoła łacińskiego, gdzie są wspólnie upamiętniani 19 listopada.
Martyrologium Ado, sporządzone w połowie IX wieku, było szeroko kopiowane i służyło jako źródło dla późniejszych kompilatorów, w tym Usuarda. Dzięki temu łańcuchowi przekazów wspomnienia zachowane przez Kościół w Vienne znalazły miejsce w kalendarzach całego Kościoła łacińskiego. Samo Vienne stało się następnie jedną z wiodących diecezji Galii, dumnej z męczenników, którzy stali u jej początków.
Nie należy ich mylić z innymi świętymi o tych samych imionach, takimi jak święty Exuperius z Tuluzy czy święty Seweryn z Noricum. Ich wspólne święto przypomina, że Kościół czci wielu świadków, których historie nigdy nie zostały spisane, a których imiona zostały starannie zachowane.