Kim był święty Józef Pignatelli?
José María Pignatelli urodził się w Saragossie 27 grudnia 1737 roku. Jego ojciec pochodził z rodu szlacheckiego włoskiego pochodzenia, którego korzenie sięgały Królestwa Neapolu, a matka wywodziła się z hiszpańskiej szlachty. Matkę stracił jeszcze jako małe dziecko, a ojca kilka lat później; po tych wydarzeniach wraz z młodszym bratem Nicolásem kształcił się w kolegium jezuickim w Saragossie.
Bliski kontakt z jezuitami utwierdził go w przekonaniu o swoim powołaniu. 8 maja 1753 r., w wieku piętnastu lat, wstąpił do nowicjatu w Tarragonie, a jego brat poszedł później w jego ślady, wstępując do Towarzystwa Jezusowego. Podczas studiów zachorował na gruźlicę, chorobę, która wielokrotnie nawracała i pozostawiła go w słabym stanie zdrowia aż do śmierci.
Po święceniach kapłańskich w 1762 r. nauczał w Saragossie i poświęcił się pracy duszpasterskiej wśród więźniów. Zasłynął z towarzyszenia skazanym na śmierć, pozostając z nimi w ich ostatnich godzinach.
Co się stało, gdy jezuici zostali wygnani z Hiszpanii?
W 1767 roku król Karol III wygnał jezuitów ze wszystkich swoich posiadłości. Ze względu na swoje arystokratyczne pochodzenie Pignatelli otrzymał propozycję pozostania w Hiszpanii pod warunkiem opuszczenia zakonu, jednak odmówił i zdecydował się na wygnanie wraz ze swoimi braćmi. Państwo Kościelne początkowo nie zezwoliło wygnanym hiszpańskim jezuitom na wylądowanie, więc grupa z Aragonii spędziła trudny okres na Korsyce, zanim przeniosła się do Ferrary.
Chociaż początkowo nie piastował żadnego formalnego stanowiska, Pignatelli stał się faktycznym przywódcą wygnańców ze swojej prowincji. Wykorzystywał swoje rodzinne powiązania i zasoby, aby zapewnić swoim towarzyszom zakwaterowanie, pożywienie i książki, a także starał się podtrzymywać regularne życie religijne wśród ludzi, którzy stracili niemal wszystko.
W 1773 roku papież Klemens XIV całkowicie zlikwidował Towarzystwo Jezusowe. Pignatelli osiadł w Bolonii, gdzie przez około dwadzieścia lat żył jako ksiądz świecki. Lata te spędził na modlitwie, studiach i cichym wspieraniu byłych jezuitów, a także gromadził książki i dokumenty dotyczące historii Towarzystwa w nadziei, że pewnego dnia znów ożyje.
W jaki sposób Pignatelli pomógł przywrócić Towarzystwo Jezusowe?
Papieski dekret o rozwiązaniu zakonu nigdy nie został ogłoszony w Imperium Rosyjskim, gdzie Katarzyna Wielka zezwoliła jezuitom na dalszą działalność. W latach 90. XVIII wieku książę Parmy zaprosił jezuitów z Rosji do swojego księstwa, a w 1797 roku Pignatelli odnowił śluby zakonne, dołączając do tej ocalałej gałęzi zakonu. W 1799 roku został mistrzem nowicjuszów w Colorno, kształcąc nowe pokolenie jezuitów.
W 1801 roku papież Pius VII formalnie zatwierdził istnienie Towarzystwa w Rosji. W 1803 roku Pignatelli został mianowany prowincjałem we Włoszech, a kiedy w 1804 roku papież przywrócił jezuitów w Królestwie Neapolu, powróciło wielu byłych członków. Francuska inwazja na Neapol w 1806 r. zmusiła ich do ponownego opuszczenia kraju, a Pignatelli, mający wówczas około siedemdziesięciu lat, poprowadził swoich ludzi do Rzymu, gdzie Pius VII przyjął ich serdecznie.
Jego ostatnie lata naznaczone były ciężkimi krwotokami spowodowanymi gruźlicą. Zmarł w Rzymie 15 listopada 1811 r., wciąż mając nadzieję na przywrócenie całego Zakonu. Nadzieja ta spełniła się 7 sierpnia 1814 r., kiedy to Pius VII przywrócił jezuitów w całym Kościele, niecałe trzy lata po jego śmierci.
Dlaczego nazywany jest drugim założycielem jezuitów?
Pignatelli jest uważany za żywe ogniwo łączące Towarzystwo założone przez św. Ignacego Loyolę w 1540 roku z Towarzystwem przywróconym w 1814 roku. Zachował jego tradycje, kształcił nowicjuszy, którzy mieli je kontynuować, oraz utrzymywał więź między licznymi rozproszonymi jezuitami w okresie długotrwałego zniesienia zakonu.
Historycy zakonu podkreślają również cechy osobiste, które to umożliwiły: cierpliwość w obliczu niepowodzeń, wierność papieżowi nawet wtedy, gdy ten rozwiązał jego zakon, oraz stabilne życie wewnętrzne. Jego życie ukazuje szlachcica, który dobrowolnie przyjął ubóstwo i niepewność ze względu na swoje powołanie.
Proces beatyfikacyjny został wszczęty za pontyfikatu papieża Grzegorza XVI. Papież Pius XI beatyfikował go 21 maja 1933 r., a papież Pius XII kanonizował go 12 czerwca 1954 r. Jego relikwie spoczywają w brązowej urnie pod ołtarzem Kaplicy Męki Pańskiej w kościele Il Gesù w Rzymie. Martyrologium rzymskie wymienia go 15 listopada, natomiast kalendarz jezuicki obchodzi jego święto 14 listopada.